De bossen en biodiversiteit

De bossen op Oosterhout laten een grote biodiversiteit zien. Het bos oogt natuurlijk en gemengd, met veel soorten planten en stammen en takken die liggen waar ze zijn gevallen, of langs de paden zijn neergelegd. Dat dode hout vormt een gewilde habitat voor insecten en amfibieën. Helaas hebben de bomen het moeilijker door stikstof en droogte, met name de oude eiken. Waar een boom doodgaat, omvalt, of takken laat vallen, blijven deze meestal staan of liggen, voor de biodiversiteit. Spechten, andere vogels en insecten profiteren van de kuidensoorten op de bodem. Er groeit bijvoorbeeld speenkruid, heksenkruid en verschillende stinzenplanten. 

De soortenrijkdom van zowel de flora als de fauna neemt geleidelijk toe. Daarop zet Oosterhout volledig in bij het dagelijks beheer van de gronden.  

Ecologisch beheer

Beheerder Frans Ameschot vertelt: “De tuin en het bos beheer ik zo ecologisch mogelijk. In het grasveld zet ik bijvoorbeeld in op de bloemen. Dat is historisch gezien ook juist. Een groen biljartlaken, wat je vaak ziet bij landhuizen, is niet hoe het oorspronkelijk was. Ik heb het maairegime hier in de tuin aangepast, waardoor er nu weidegeelster, blue bells (boshyacinten), sneeuwklokjes en nog meer soorten en stinzenplanten voor komen. Ik maak zoveel mogelijk gebruik van waardplanten en drachtplanten, die waardevol zijn voor insecten. Je kunt in deze tijden niet te rigide vasthouden aan tuinhistorische inzichten. Je moet je aanpassen aan het veranderende klimaat, en de onderhoudsmogelijkheden. Vroeger liepen hier zeven tuinlieden rond, ik doe het nu in mijn eentje. De tuin is in landschapsstijl aangelegd en aangepast aan de huidige tijd: mooi, natuurlijk, met oog voor de geschiedenis, maar ook redelijk onderhoudsvriendelijk. Mijn insteek wat betreft de functie van het landgoed, buiten de cultuurhistorische waarde, is vooral een eiland van biodiversiteit creëren.”  

Fauna-onderzoek

Het landgoed leent zich goed voor verschillende onderzoeken. Zo doet het NIOO (Nederlands Instituut voor Ecologie) hier sinds 1956 onderzoek naar koolmezen en nachtvlinders. In het voorjaar worden alle nestkastjes wekelijks gecontroleerd. Er hangt ook wel eens iets aan een boom of tussen een boom, dat is dan een vangnet voor het opvangen van rupsenpoepjes, of een nachtvlinderval. 
Het bos is een walhalla voor vogels. Er komen dan ook veel soorten voor, vooral spechten, mezen en merels, maar ook goudhaantjes, koperwieken en boomkruipers. Verder komen de bunzing, marter, wezel en vos voor op Oostehout. Ook reeën weten het landgoed te vinden. Ze maken gebruik van de ecologische hoofdstructuur langs de Waal, dat Natura 2000-gebied is. 

Meer lezen over het onderzoek

Het pinetum

Een pinetum is een verzameling naaldbomen. Nederland kent slechts enkele pineta, maar Oosterhout heeft er eentje. Het ligt in het afgesloten gedeelte van het landgoed en was vroeger een klein theater voor operavoorstellingen. Naast de meer bekende naaldbomen, staat er ook een blauwe sequoia die zorgt voor een prachtig kleurenpalet. Een andere opvallende naaldboom is de Libanonceder, ooit als klein boompje uit een herbebossingsproject in Libanon meegesmokkeld. De trots van Oosterhout staat dichtbij het pinetum: de Wollemi pine, de zeldzaamste boom ter wereld. 

Oude lanen

De oude lanen op Oosterhout zijn karakteristiek en worden met zorg beheerd. Maar oude bomen worden mettertijd sleets. Dan komt het moment dat ze gekapt moeten worden, mede voor de veiligheid van onze bezoekers. Vanaf 2010 worden de sleetse oude eiken vervangen door Europese lindebomen, omdat die een betere en minder zure strooisellaag geven dan eiken en vriendelijk zijn voor insecten. In tien jaar tijd zijn zij al tot hele mooie bomen uitgegroeid. Eiken gaan dood door droogte en stikstof, de linde groeit door, zelfs in de schaduw.

Het sterrenbos uit 1890 telt maar liefst acht lanen. Deze lanen en de zichtlijnen zijn de afgelopen decennia hersteld. Vanaf één van deze lanen is de Stevenstoren in Nijmegen te zien. Beheerder Frans Ameschot besteedt veel van zijn tijd aan het vrijhouden van de lanen. Bij zijn werk wordt hij gesteund door de Bosgroepen. Zij hebben door de jaren heen regelmatig geholpen met planvorming, boomkeuze en subsidie-aanvragen. Ook hebben ze geholpen om het SNL- beheertype aan te laten passen, van droog productiebos  naar park- en stinzenbos. 

Complexe multifunctionaliteit

Het in stand houden van een landgoed met een historische buitenplaats is complex. Beheerder Frans Ameschot vertelt: “Alles is rijksmonument, maar het geheel is meer dan de optelsom van de delen. In het beheer willen we rechtdoen aan de cultuurhistorie, maar de natuur is leidend voor ons. Het bos wordt intensief gebruikt, en er wordt elke keer wat van het landgoed afgeknabbeld door dijkverzwaringswerkzaamheden en oprukkende nieuwbouw. Ook in onze bossen is het druk, wordt er weleens wat vernield en lopen er veel mensen met loslopende honden, terwijl dat pertinent niet is toegestaan. Er is hier een aantal jaren geleden een reekalf doodgebeten; honden worden helaas niet altijd goed opgevoed."

"We hebben onze bezoekers hard nodig om het maatschappelijk draagvlak voor het landgoed te vergroten. Hoe meer mensen weten wat er allemaal komt kijken bij het beheren van de natuur op Oosterhout, hoe meer mensen het gaan waarderen en zich willen aanpassen aan de natuur."

Impressie van de natuur op Oosterhout